Batočina, smještena u srcu Šumadije, uz rijeku Lepenicu, danas je tiho mjesto koje nosi bogatu i burnu historiju. Ovaj grad, kojeg su Osmanlije podigle na strateškom putu između Carigrada i Beograda, nekada je bio značajna karavanska stanica, dok je danas poznat po svojim zaboravljenim mezarjima i srušenoj džamiji.
Historijski razvoj i osmanska baština
Prvi pisani tragovi o Batočini potječu iz osmanskog popisa Smederevskog sandžaka iz 1476. godine, gdje se spominje kao naselje sa 25 kuća i velikim karavan-sarajem. Ovaj popis potvrđuje osmansku prisutnost, a naselje je doživjelo procvat u 16. vijeku. Tada, pod upravom smederevskog sandžak-bega Gazi Bali-bega, Batočina se razvija kao muslimansko-orijentalno naselje s 66 kuća, džamijom i hanovima za putnike.
Evlija Čelebija, čuveni osmanski putopisac, posjetio je Batočinu 1658. godine i opisao je kao grad opasan bedemima s vojničkom posadom, džamijom, hanovima i dućanima. Grad je tada bio važno odmorište za karavane i vojnike, što je dodatno uticalo na njegov rast.
Prva bošnjačka džamija i njena sudbina
Džamija u Batočini, podignuta u drugoj polovini 16. vijeka, postala je simbol muslimanske zajednice koja je tada činila većinu stanovništva. Nalazila se u blizini današnjeg kafića “Džungla”, a oko nje je bilo džamijsko mezarje. Ova džamija, zajedno s mezarjem, svjedočila je o bošnjačkom prisustvu u ovom dijelu Srbije sve do Prvog srpskog ustanka 1804. godine.
Tada je Batočina postala poprište krvave bitke. Ustanici predvođeni Karađorđem su nakon višednevne borbe zauzeli naselje, srušili džamiju i izvršili masakr nad bošnjačkim i albanskim braniocima. Prema svjedočenjima iz tog perioda, glave oko 400 branioca donesene su Karađorđu kao trofej.
Veliki ratovi i pad Batočine
Nakon neuspjele opsade Beča 1683. godine, Osmanlije počinju gubiti teritorije na Balkanu, a Batočina postaje ključna tačka osmanskog povlačenja i austrijskog napredovanja. Bitka kod Batočine 1689. godine između osmanske i austrijske vojske rezultirala je osmanskim porazom, a grad je napušten i uništen. Nakon toga, Batočina je nekoliko puta bila spaljena, uništena i obnavljana, a muslimanska zajednica postepeno je nestajala.
Posljednji Bošnjak je napustio Batočinu 1832. godine, ostavljajući za sobom ruševine džamije i neobilježeno mezarje na Crvenom brijegu.
Zaboravljeno mezarje i naslijeđe
Iako su tragovi bošnjačkog života danas gotovo izbrisani, ostaci mezarja na Crvenom brijegu i dalje povremeno izlaze na svjetlost dana, kada lokalni mještani tokom obrade zemlje pronalaze kosti nekadašnjih stanovnika. Također, naziv dijela naselja “Gornja Batočina”, koji je nekada nosio naziv “Turčin”, svjedoči o osmanskom naslijeđu ovog kraja.
Današnji Batočinci, svjesni bogate prošlosti svog grada, često se pitaju o sudbini svojih predaka i mjesta koja su jednom bila važna muslimanska naselja. Nažalost, historija nije bila blagonaklona prema ovom osmanskom naslijeđu, ali sjećanje na bošnjačku Batočinu živi kroz priče i legende koje se prenose s generacije na generaciju.
Esad Rahić