Heroj u udžbenicima, a dželat u arhivima: šta Srbija i danas krije o svom “voždu oslobođenja”?
Piše: Suad K. Zoranić
Karađorđe Petrović — ime koje se u Srbiji izgovara s poštovanjem, okrunjeno slavom “oca nacije”, “oslobodioca od Turaka” i “simbola ustanka”. Ali iza te mitske slike krije se brutalna stvarnost: čovjek čija je sablja bila jednako krvava od ruke Osmanlija, koliko i od ruke sopstvenog naroda.
Njegovo “junaštvo” često je bilo samo drugo ime za zločin, a njegova “sloboda” – pravo najjačeg da sudi i ubija bez zakona.
Historičar Dobrica Jovičić iz Smedereva razbio je tabu koji traje dvjesta godina:
- “Prva žrtva Karađorđeve preke naravi bio je njegov otac Petar. Ubijen u Sremu, dok su bježali od Turaka. Srbi o tome ne govore jer to ne pristaje u mit o Karađorđu.”
Isto tako, 1806. godine ubio je brata Marinka, a nekoliko godina kasnije i kneza Teodosija Marićevića, prvog političkog protivnika koji mu se suprotstavio.
- “Devedeset posto ljudi koje je dao ubiti, smaknuti su bez razloga — samo zato što mu se nisu svidjeli”, navodi Jovičić.
Njegova poznata rečenica “Po duša te!” nije bila pokajanje, nego opravdanje — način da Bog preuzme krivicu za njegove zločine.
Voždova brutalnost nije zaobilazila ni najbliže saborce. Pop Luka Lazarević i vojvoda Mladen Milovanović bili su prebijeni do krvi, a potonjeg je, prema zapisima, Karađorđe i upucao dok je ležao na zemlji. Njegov životopis više liči na priču o despotskom ratnom zločincu nego o “oslobodiocu naroda”.
U književnosti, Boško Petrović u romanu Pevač opisuje scenu koja danas zvuči kao alegorija srpske traume: Karađorđe “odsijeca spolni organ srpskom dječaku”.
Bilo to metafora ili stvarnost, ta slika govori o jednom – o vođi koji je silovao sopstveni narod u ime slobode.
Istoričar Miodrag Janković iz Beograda priznaje da Karađorđe “nije imao narodnu ljubav”.
- “Bio je idealan za rat, ali ne i za državu. Vladao je strahom, a ne povjerenjem”, kaže Janković.
Njegove epizode bijesa bile su legendarne: znao bi danima šutjeti, a onda u delirijumu batinama “presuđivati” ljudima. U savremenom jeziku, rekli bismo — teški poremećaj ličnosti, čovjek koji ne razlikuje disciplinu od sadizma, patriotizam od lične osvete.
1809. – Zločin nad Bošnjacima Sjenice
No, njegova najveća sramota ne tiče se ubistava familije i rođaka — nego pokolja nad Bošnjacima Sjenice 1809. godine. Tada se Karađorđe zakleo na Bibliju da se civilima neće ništa dogoditi ako predaju grad. Bošnjaci su položili oružje. Čim su izašli iz tvrđave — počeo je masakr. Njegov pisar Antonije Protić zapisao je:
“Preskočili su zidove i počeli ubijanje, ne gledajući žensko ni muško. Glave su nošene u Sjenicu, ali nije bilo dovoljno kolaca da se sve nabiju – bilo ih je više od 2.500.”
Tog dana, Sjenica je postala “prva Srebrenica”.
Porodice Šabanović, Ordagić, Prašović, Ibrović, Ljuca i mnoge druge su istrijebljene.
Najstarija džamija u sjeničkom srezu — Kladnička džamija, sagrađena 150 godina ranije — spaljena je do temelja. O tome srpski udžbenici i dalje šute.
Karađorđe je ubijen 13. jula 1817. godine u Radovanjskom lugu. Njegov kum Vujica Vulićević i knez Miloš Obrenović dali su nalog da se vožd likvidira, jer bi njegov povratak izazvao novi građanski rat. Ubio ga je Nikola Novaković, brat čovjeka kojeg je Karađorđe ranije pogubio. Njegova glava je poslana u Carigrad – groteskni kraj čovjeka koji je posijao krv. Legenda kaže da je knez Miloš, gledajući opranu glavu svog kuma na tanjiru, uzviknuo:
“Bolje da sam ja njemu učinio to, nego on meni!”
Pokojni akademik dr Novak Kilibarda nije imao dilemu:
“Ne znam u istoriji pozitivnijeg ubistva od Karađorđevog. To je čovjek koji je ubio oca, brata i majku ponižavao. To nije vožd – to je krvnik.”
Ipak, u Srbiji o tome nema ni slova. Karađorđe je u udžbenicima svetac, dok u Sjenici, gradu koji je spalio, i danas postoji Karađorđeva ulica. Potomci ubijenih Bošnjaka svakodnevno prolaze kroz ulicu koja nosi ime njihovog dželata. To nije samo istorijski apsurd — to je moralni skandal.
Karađorđe Petrović je utemeljitelj dinastije, ali i utemeljitelj kulture nekažnjivosti.
Njegova sablja bila je oštrica jedne ideologije — ideologije u kojoj se sloboda jednog naroda plaćala krvlju drugog. Danas, kad se u Srbiji dižu spomenici “voždu”, o genocidu u Sjenici se i dalje šuti. A ta šutnja je možda najveći dokaz da Karađorđe nije bio heroj, nego – tamna savjest Balkana.