Novi Pazar – U najnovijoj epizodi dokumentarnog serijala „Izgubljeni gradovi Balkana“, ekipa arheologa i pilota dronova krenula je u avanturu otkrivanja ostataka srednjovjekovnih gradova koji se i danas kriju ispod površine zemlje. Ovaj put putovanje ih je dovelo u srce historije Sandžaka – u dolinu Raške, nedaleko od Novog Pazara, gdje se nekada nalazio Stari Ras, jedno od najstarijih političkih i duhovnih središta srednjovjekovne srpske države.
Tehnologija otkriva skrivene slojeve prošlosti
Savremene tehnologije, uključujući dronove s termalnim kamerama i georadare, omogućavaju istraživačima da „vide“ ispod tla i otkriju zidine, puteve i objekte koji su stoljećima bili zatrpani. Kamere koje uklanjaju vegetaciju i analiziraju temperaturne razlike ispod zemlje pomažu naučnicima da rekonstruišu izgled nekadašnje prijestonice Nemanjića i shvate kako se iz ovog mjesta gradila i branila srednjovjekovna država.
„Stari Ras uključuje tvrđavu, grad i cijelu oblast Rasa – ime koje je srpska država nosila od 12. stoljeća. U pisanim izvorima spominje se i kao Raška. Ras se pominje još u antičko doba, a kroz stoljeća postaje središte moći velikih župana poput Vukana, Uroša I i II, Dese i Beloša. Iz te epohe izrasta i Stefan Nemanja, koji sredinom 12. stoljeća dolazi u Ras i preuzima vlast“, pojašnjava arheolog Marko Aleksić.
Petrova crkva – kolijevka Nemanjića
Prva stanica istraživanja bila je crkva svetih apostola Petra i Pavla, poznata kao Petrova crkva, smještena nekoliko kilometara od Novog Pazara. Upravo ovdje, prema predanju, kršten je Stefan Nemanja, dok je njegov sin Stefan Prvovenčani krunisan 1217. godine.
Oko crkve su se nalazili dvorovi dinastije Nemanjića, a u blizini i rodno mjesto Svetog Save u selu Mišići, što čini ovaj prostor duhovnim i političkim srcem tadašnje države.
„Oblast Rasa u vrijeme Stefana Nemanje bila je političko središte srpske države. Odatle je Nemanja ujedinio Rašku, Zetu, Zahumlje i primorski pojas sve do Splita“, navodi Aleksić.
Za razliku od raskošnih evropskih rezidencija tog vremena, dvorovi Nemanjića bili su skromniji i građeni od drveta. Upravo ta jednostavnost, smatraju arheolozi, svjedoči o duhovnom karakteru vladarske porodice i njihovoj povezanosti sa vjerom i narodom.
„Istorijski izvori jasno ukazuju da su njihovi dvori bili relativno skromni. Središte oblasti Rase nalazilo se upravo oko Petrove crkve, koja je i danas jedan od najvažnijih spomenika ranohrišćanske i srednjovjekovne arhitekture na Balkanu“, objašnjava arheolog Adam Crnobrnja.
Danas su ostaci tvrđave Ras, manastira Sopoćani i Petrove crkve pod zaštitom UNESCO-a kao dio svjetske kulturne baštine. Ovaj kompleks svjedoči o periodu u kojem je oblikovana prva srpska država, ali i o kulturnom spoju Istoka i Zapada, karakterističnom za prostor Sandžaka.
Kompletnu epizodu dokumentarnog serijala „Izgubljeni gradovi Balkana“ možete pogledati u video prilogu na kanalu Euronews Srbija.