Sandžak između ratova, gladi i prisilnih naseljavanja
Nakon krvavog Bečkog rata (1683–1699), Sandžak je ostao razoreno i opustošeno područje. Brojna bošnjačka sela su spaljena, stanovništvo pobijeno ili raseljeno. Osmanske vlasti morale su obnoviti razorene krajeve i naseliti nove stanovnike.
Tada dolazi do prisilne kolonizacije malisorskih katoličkih plemena iz Malesije — Klimenta (Kelmendi), Šalja, Hota, Škrelja i drugih. Najviše ih je bilo upravo iz plemena Klimenta, poznatih po ratobornosti i nezavisnosti.
Skadarski sandžak-beg Hodaverdi Mahmudbegović odlučio je 1702. godine da „riješi dva problema“ – pacifikaciju nemirnih brdskih teritorija i popunjavanje puste Pešteri i tutinskog kraja. Oko 251 klimentska porodica deportovana je na njegov spahiluk u Sandžaku.
Sa Klimentama su stigli i katolički misionari, koji su na Pešteri izgradili crkvu i nastavili misionarski rad. Međutim, već početkom XVIII stoljeća započinje postepena promjena – miješanje sa bošnjačkim stanovništvom, sklapanje brakova i prihvatanje islama, jezika i kulture.
Prva džamija u selu Uglu sagrađena je 1711. godine, simbolizujući novi identitet Klimenti koji su sada postajali dio bošnjačkog naroda.
Kada je izbio austrijsko-osmanski rat 1737. godine, Klimenti katolici — uključujući i one koji su se ranije naselili u Sandžaku — pridružili su se austrijskoj vojsci i srpskim ustanicima u napadu na Novi Pazar.
Grad je tada doživio strašan masakr. Stotine bošnjačkih muslimana su ubijene, a grad opljačkan i spaljen.
Nedugo zatim, osmanske snage iz Bosne pod komandom Ali-paše Hekimoglua izvršile su kontraofanzivu, oslobodile Novi Pazar i protjerale ustanike. Klimenti su se povukli ka Šumadiji i naselili podno Rudnika i Avale, kao i u Hrtkovcima i Nikincima u Srijemu.
Tri decenije kasnije, dogodio se nevjerovatan preokret. Muslimanske Klimente iz Sandžaka formirale su oružanu četu i napale katoličke Klimente koji su se naselili u Šumadiji, osvetivši masakr nad Bošnjacima u Novom Pazaru.
U krvavom sukobu na planini Rudnik stradalo je mnoštvo katoličkih Klimenti, dok su se preživjeli rasuli širom Srbije. Tokom narednih generacija, asimilirali su se u Srbe.
Iz tih porodica, prema istorijskim izvorima, potiču Karađorđevići i Nenadovići – dvije najznačajnije srpske dinastičke loze.
Do sredine XVIII stoljeća, proces islamizacije Klimenti i drugih malisorskih plemena bio je završen. Oni su postali stub odbrane Sandžaka, istaknuti borci i nosioci kulturne tradicije.
Danas su potomci Klimenti nerazdvojni dio bošnjačkog identiteta i kulturnog nasljeđa Sandžaka. Oni koji su ostali u Malesiji ostali su katolici, dok su se oni iz Srijema i Šumadije vremenom asimilirali u Srbe i Hrvate.
Autor: Esad Rahić
Izvor: Historijski zapisi o doseljavanju Klimenti u Sandžak (1702–1737)