Iran se prema međunarodnim vojnim analizama ubraja među dvadesetak najjačih vojnih sila svijeta, a ujedno posjeduje jednu od najvećih stalnih vojski na Bliskom istoku. Njegova vojna strategija oslanja se na veliki broj vojnika, snažan raketni arsenal i sve razvijeniju proizvodnju dronova, dok su pojedine konvencionalne grane vojske i dalje ograničene sankcijama i zastarjelom opremom.
Iran se prema međunarodnim vojnim analizama ubraja među dvadesetak najjačih vojnih sila svijeta, a njegova armija važi za jednu od najvećih na Bliskom istoku. Oružane snage Islamske Republike Iran sastoje se od dvije paralelne vojne strukture – regularne vojske (Arteš) i Iranske revolucionarne garde (IRGC), koje zajedno imaju oko 610.000 aktivnih vojnika i više od 350.000 rezervista.
Prema najnovijim procjenama iz marta 2026. godine, iranske oružane snage nalaze se u stanju visoke borbene pripravnosti zbog eskalacije sukoba sa Sjedinjenim Američkim Državama i Izraelom.
Struktura i organizacija vojske
Vrhovni komandant svih oružanih snaga je Ali Hamnei, koji ima ključnu ulogu u donošenju strateških vojnih odluka.
Iranska vojska organizovana je u nekoliko glavnih struktura:
Arteš (regularna vojska)
Regularne oružane snage odgovorne su za odbranu državnih granica i teritorijalni integritet zemlje. Arteš obuhvata:
-
kopnene snage
-
mornaricu
-
vazduhoplovstvo
-
protivvazdušnu odbranu
IRGC – Revolucionarna garda
Iranska revolucionarna garda predstavlja elitnu vojno-bezbjednosnu formaciju čiji je primarni zadatak očuvanje islamskog poretka. IRGC posjeduje vlastite:
-
kopnene snage
-
vazdušne i raketne jedinice
-
pomorske snage
-
specijalne operativne jedinice
Basidž milicija
Basidž je masovna paravojna milicija pod kontrolom Revolucionarne garde i predstavlja ogromnu rezervu ljudstva koja se može mobilisati u slučaju rata.
Raketni arsenal – „mač Teherana“
Iran posjeduje najveći i najraznovrsniji raketni arsenal na Bliskom istoku, a rakete su ključni element njegove vojne strategije. Ovaj arsenal služi kao sredstvo odvraćanja i projekcije moći, posebno zato što Iran nema modernu borbenu avijaciju.
Balističke rakete
Iran raspolaže velikim brojem balističkih projektila različitog dometa:
-
Shahab serija – rakete dometa od 800 do 1.300 kilometara
-
Fattah hipersonične rakete – projektili koji, prema iranskim tvrdnjama, mogu dostići brzinu i do 15 maha i manevrisati tokom leta
-
Khorramshahr-4 – raketa dometa oko 2.000 kilometara sa snažnom bojevom glavom
Procjenjuje se da Iran trenutno ima oko 2.000 operativnih balističkih raketa, uprkos gubicima tokom prethodnih sukoba.
Rakete se čuvaju u podzemnim bazama, poznatim kao „raketni gradovi“, raspoređenim širom zemlje.
Dronovi – novo strateško oružje
Iran je posljednjih godina postao jedan od vodećih svjetskih proizvođača vojnih dronova.
Posebno su poznati modeli:
-
Shahed serija – dronovi koji se koriste i u ratovima širom svijeta
-
Shahed-149 – napredna bespilotna letjelica dometa do 4.000 kilometara, sposobna da nosi oko 500 kilograma municije
Prema vojnim procjenama, iranska vojska je nedavno rasporedila više od 1.000 novih borbenih dronova.
Tokom napada 3. marta 2026. godine, prema dostupnim podacima, lansirano je više od 800 dronova prema ciljevima u Izraelu i državama Zaliva.
Više od 600.000 aktivnih vojnika
Prema izvještaju The Military Balance 2025 koji objavljuje Međunarodni institut za strateške studije (IISS), Iran ima oko 610.000 aktivnih pripadnika oružanih snaga.
Ovaj broj uključuje:
-
oko 350.000 vojnika regularne armije,
-
približno 190.000 pripadnika Revolucionarne garde (IRGC), elitne formacije zadužene za raketne programe, dronove i regionalne operacije,
-
oko 18.000 pripadnika mornarice,
-
oko 37.000 vojnika u vazduhoplovstvu,
-
oko 15.000 pripadnika protivvazdušne odbrane,
-
te oko 40.000 pripadnika žandarmerije i drugih paravojnih snaga.
Pored aktivnog sastava, procjenjuje se da Iran ima oko 350.000 rezervista, uključujući veterane i dobrovoljačke snage koje mogu biti mobilisane u slučaju sukoba.
Rakete i dronovi – glavna snaga iranske vojske
Osnovu iranske vojne strategije čini raketni program i razvoj bespilotnih letjelica. Analize Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS) navode da Iran posjeduje najveći i najraznovrsniji raketni arsenal na Bliskom istoku.
Procjene govore da Iran raspolaže sa hiljadama balističkih i krstarećih raketa dometa od nekoliko stotina do oko 2.000–2.500 kilometara, što znači da mogu dosegnuti ciljeve širom Bliskog istoka, uključujući Izrael.
Prije sukoba sa Izraelom prošle godine, procjenjivalo se da Iran ima 2.500 do 3.000 balističkih raketa, a dio tog arsenala navodno je potrošen tokom ratnih operacija.
Među poznatijim sistemima su:
-
Horemšahr-4 – balistička raketa dometa oko 2.000 km sa bojevom glavom od oko 1.500 kg
-
Sedžil-2 – raketa dugog dometa na čvrsto gorivo
-
Fatah – hipersonična raketa dometa oko 1.400 km
Tokom sukoba sa Izraelom, prema procjenama analitičara, Iran je lansirao oko 550 balističkih raketa i približno 1.000 dronova.
Posebno su poznati dronovi Šahed i Mohadžer, koji su postali globalno poznati nakon njihove upotrebe u ratu u Ukrajini.
Iranske vlasti tvrde i da širom zemlje posjeduju mrežu podzemnih raketnih baza, često nazivanih „raketni gradovi“.
Velika, ali uglavnom konvencionalna kopnena vojska
Iranske kopnene snage spadaju među najbrojnije u regionu, ali se većinom oslanjaju na klasičnu vojnu opremu.
Vojska raspolaže sa:
-
više od 1.500 tenkova, uključujući ruske T-72, domaće Zulfiqar i starije američke modele
-
stotinama oklopnih transportera i borbenih vozila
-
gotovo 7.000 artiljerijskih sistema, uključujući višecijevne bacače raketa.
Veliki dio opreme potiče iz perioda prije nekoliko decenija i predstavlja modernizovane američke, sovjetske i kineske sisteme. Zbog toga analitičari smatraju da su iranske kopnene snage više prilagođene odbrani teritorije i dugotrajnom ratu iscrpljivanja nego brzim ofanzivnim operacijama.
Vazduhoplovstvo – najslabija karika
Iransko ratno vazduhoplovstvo smatra se najslabijom granom vojske.
Iako ima oko 37.000 pripadnika, raspolaže sa približno 250 operativnih borbenih aviona. Većina njih potiče iz vremena prije Islamske revolucije 1979. godine.
Među njima su:
-
F-4 Phantom,
-
F-5 Tiger,
-
manji broj F-14 Tomcat.
Dugogodišnje međunarodne sankcije znatno su otežale modernizaciju i nabavku novih letjelica.
Mornarica i asimetrična strategija u Persijskom zalivu
Na moru Iran primjenjuje asimetričnu taktiku ratovanja. Umjesto velikih ratnih brodova, oslanja se na veliki broj manjih brzih plovila naoružanih raketama.
Procjenjuje se da iranska mornarica ima oko 109 plovila, uključujući:
-
25 podmornica,
-
21 patrolni brod,
-
7 fregata,
-
3 korvete,
-
kao i više od 100 brzih jurišnih čamaca namijenjenih napadima u rojevima na veće brodove u Persijskom zalivu.
Skroman vojni budžet u poređenju sa rivalima
Uprkos velikoj vojsci, Iran ima relativno skroman vojni budžet u odnosu na regionalne rivale poput Saudijske Arabije ili Izraela.
Prema podacima Instituta SIPRI, Iran je 2024. godine izdvojio oko 7,9 milijardi dolara za odbranu. To je manje nego godinu ranije, dijelom zbog visoke inflacije i uticaja američkih sankcija na izvoz nafte.
Ipak, iranski mediji su krajem godine objavili da je vlada planirala značajno povećanje budžeta za odbranu, koje bi moglo dostići više od 9 milijardi dolara.
Iako ne raspolaže modernim vazduhoplovstvom i ogromnim budžetom poput nekih regionalnih sila, Iran nadoknađuje te slabosti velikim brojem vojnika, snažnim raketnim programom, razvijenom proizvodnjom dronova i strategijom asimetričnog ratovanja. Upravo zbog toga mnogi analitičari smatraju da Iran i dalje predstavlja jednu od najuticajnijih vojnih sila Bliskog istoka.