U vremenu kada se historija često prećutkuje ili svodi na nekoliko šturih rečenica, stranice „Bijele knjige žrtava Sandžaka“ Fehima Džogovića vraćaju u kolektivno sjećanje imena ljudi koji su u najtežim godinama Drugog svjetskog rata stali u odbranu svog naroda, svojih sela i slobode Sandžaka i sjevera Crne Gore.
Samostalni muslimanski bihorski partizanski bataljon, formiran 1943. godine, predstavljao je jednu od najvažnijih vojnih formacija sastavljenih od Bošnjaka Sandžaka i Bihora. Njegovi borci dolazili su iz Petnjice, Rožaja, Plava, Gusinja, Berana, Andrijevice, Mojkovca i Kolašina, a mnogi od njih ostavili su svoje živote na ratištima širom tadašnje Jugoslavije.
Prema zapisima iz knjige, bataljon je vodio teške borbe protiv četničkih i balističkih jedinica na prostoru Petnjice, Trpezi, Vrbiće, Police, Turijaka i drugih mjesta. U tim sukobima branili su ne samo teritoriju, već i opstanak muslimanskog stanovništva Sandžaka koje je tokom rata bilo izloženo masovnim zločinima, progonima i paljevinama.
Formiranje bataljona izvršeno je u ljeto 1944. godine u lužinskim šumama između Trpezi i Vrbića. Komandni kadar činili su istaknuti ljudi tog vremena – komandant bataljona bio je Mumin Adrović, dok je funkciju komesara obavljao Džeko Hodžić. Uz njih su djelovali i Hafiz Huremović, Hajradin Hadrović, Suljo Hadrović i brojni drugi borci i komandiri četa.
Na spiskovima se nalaze desetine prezimena koja i danas žive širom Sandžaka – Agovići, Adrovići, Muratovići, Kočani, Huremovići, Cikotići, Hodžići, Koraći, Taraniši, Skenderovići, Mehovići i mnogi drugi. Neki od njih poginuli su daleko od rodnog kraja – kod Kolašina, u Višegradu, Ohridu ili Gusinju – ali su njihova imena ostala zapisana kao dio historije jednog naroda koji je dao ogroman doprinos antifašističkoj borbi.
Posebno je značajno što su ovi borci dolazili iz krajeva koji su tokom rata bili gotovo odsječeni, siromašni i stalno izloženi napadima. Uprkos tome, uspjeli su organizovati bataljon koji je imao veliku ulogu u oslobađanju Bihora i šireg prostora Sandžaka.
Historijski izvori svjedoče da je Petnjica konačno oslobođena u septembru 1944. godine, nakon višemjesečnih sukoba i vojnih operacija. Sloboda koju danas uživaju generacije u tim krajevima plaćena je životima upravo ovih ljudi čija imena stoje na požutjelim stranicama knjiga.
U vremenu kada se sve manje govori o doprinosu Bošnjaka antifašističkoj borbi, priča o Samostalnom muslimanskom bihorskom partizanskom bataljonu ostaje važan podsjetnik da su sinovi Sandžaka bili među onima koji su ustali protiv fašizma i dali živote za slobodu svog naroda i države. Njihova imena nisu samo historijski podaci – ona su dio identiteta Sandžaka, svjedočanstvo hrabrosti i opomena da se žrtva ovih ljudi nikada ne smije zaboraviti.Zaboravljeni heroji Sandžaka: Ovo su imena 126 boraca Samostalnog muslimanskog bihorskog partizanskog bataljona
Samostalni muslimanski bihorski partizanski bataljon ostavio je dubok trag u historiji Sandžaka i sjevera Crne Gore. Formiran tokom Drugog svjetskog rata, bataljon je okupljao borce iz Petnjice, Rožaja, Plava, Gusinja, Berana, Andrijevice, Mojkovca i Kolašina, koji su stali u odbranu svog naroda i borbu protiv fašizma.
Prema zapisima iz „Bijele knjige žrtava Sandžaka“ Fehima Džogovića, ovi borci učestvovali su u oslobađanju brojnih krajeva Bihora i Sandžaka, vodeći teške bitke protiv četničkih i balističkih jedinica. Njihova imena danas predstavljaju trajni podsjetnik na generaciju ljudi koja je slobodu platila životima. Pogledajte imena boraca ispod teksta.
Komandni sastav bataljona:
Adrović Mumin – komandant bataljona
Hodžić Džeko – komesar bataljona
Ojdanjić Mihailo – instruktor
Zekić Novak – veza sa Rožajama
Huremović Hafiz – komandir čete
Hadrović Hamdija – komesar čete
Hadrović Hajradin – komandir čete
Hadrović Ajdin – komesar čete
Hadrović Suljo – komandir čete
Adrović Rahman – komesar čete
Đukić Tale – komesar čete
Borci bataljona:
Agović Raif
Agović Nedžib
Agović Hasim
Agović Šefkija
Agović Braho
Agović Spaho
Agović Duljko
Adrović Reko
Adrović Aljo
Adrović Meho
Adrović Avdul
Adrović Bajro
Adrović Avdo
Adrović Šaban
Adrović Džimso
Adrović Džibo
Adrović S. Hasim
Adrović B. Hasim
Adrović Duljko
Adrović Bajram
Begović Hadro
Duraković Reko
Duraković Š. Rašo
Duraković Ćerim
Duraković Amir
Duraković Duljko
Duraković Neko
Garčević Jonuz
Adrović (Bajro) Smail
Adrović Delija
Adrović Nedžib
Adrović Miftar
Adrović B. Aljo
Adrović Rasim
Hadrović (Elmaz) Muslija
Korać Delija
Korać Hakija
Korać Bejto
Kočan Bajram
Kočan Bahtijar
Kočan Selim
Kršić Ramiz
Kršić Jusuf
Ličina Džafer
Ličina Hrustem
Kožar Avdija
Muratović B. Hakija
Muratović Reko
Muratović Aljo
Muratović Smail
Muratović Rameza
Muratović Rustem
Muratović Ragip
Muratović Ljutvija
Muratović Neko
Muratović Mursel
Muratović Husein
Muratović Suljo
Skenderović Huzeir
Skenderović Cano
Skenderović Gano
Skenderović Arslan
Skenderović Nazif
Taraniš Džemo
Taraniš Fazlija
Taraniš Sadrija
Taraniš (Aljo) Hakija
Ćeman Suko
Ćeman Rasim
Ćeman Bajram
Ćeman Smail
Ćeman Tahir
Ćeman Huzeir
Ćeman Haso
Hodžić Faik
Hodžić Hilmo
Hodžić Fadil
Hodžić Avdurahman
Huremović Hajriz
Huremović Đule
Huremović Rasim
Huremović Iljaz
Huremović Hamdija
Cikotić Ć. Hivzo
Cikotić Hasim
Cikotić Huso
Cikotić E. Hivzo
Cikotić Alija
Cikotić Hazbija
Cikotić Đule
Cikotić Zito
Cikotić Šato
Cikotić Fejzo
Cikotić Šefto
Čivović Šefkija
Čivović Rasim
Čivović Raif
Šabotić Hamza
Šabotić Zito
Agović Plavo
Agović Rusto
Babačić Zika
Korać Džimso
Korać Sejdo
Korać Husein
Korać Fazlija
Kočan Raif
Kočan Bahto
Kočan Husein
Kočan Iljaz
Kočan Juko
Kočan Azem
Erović Dano
Mehović Hazir
Muratović Salih
Hodžić Ćerim