Naizgled bezazlena objava na društvenim mrežama, povodom imenovanja ulice u Astoriji (SAD), prerasla je proteklih dana u pravi medijski i identitetski rat između Plavljana i Gusinjana, ali i između onih koji se danas nacionalno izjašnjavaju kao Bošnjaci i Albanci. Povod – pitanje koje u Sandžaku i širem regionu decenijama tinja: čiji je bio Ali-paša Gusinjski?
U središtu rasprave nalazi se historijska ličnost Ali‑paša Šabanagić, poznatiji kao Ali-paša Gusinjski (Gusinje, tada Osmansko carstvo, 1828 – Peć, 1888), jedan od najuticajnijih i najpoznatijih paša iz gusiњskog kraja, simbol otpora i borbe za Plav i Gusinje u drugoj polovini 19. stoljeća.
Rasprava je eskalirala nakon objava u kojima se upozorava da se Ali-paša „preknjižava“ na jednu naciju, dok se zanemaruje historijski kontekst vremena u kojem je živio. U komentarima se sudaraju suprotstavljeni narativi, često oštrim i uvredljivim tonom.
Hamid Cecunjanin, u jednoj od najkomentiranijih objava, poručuje da je Ali-paša bio Gusinjanin i da je „branio Plav, Gusinje i narod tog kraja“, naglašavajući da su tadašnji Bošnjaci i Albanci bili „jedan narod, jedna braća“, te da današnje podjele ne mogu biti mjerilo za 19. stoljeće.
S druge strane, Šaban Šabo Musić tvrdi da je Ali-paša bio Bošnjak i da pokušaji da se on prikaže kao Albanac predstavljaju „istorijski revizionizam“, navodeći primjere iz srednjovjekovne i osmanske historije Skadra i Peći. Njegova poruka – historijske ličnosti treba smještati „tamo gdje pripadaju“.
Najozbiljnije tvrdnje pojavljuju se u komentarima u kojima se navodi da je Ali-paša ubijen u Peći, jer, kako tvrde pojedini učesnici rasprave, „nije prihvatio da Albancima preuzima potpunu kontrolu i da Bošnjak ne može biti prvi u Peći“.
Ismet Redžepagić ide i korak dalje, tvrdeći da je Ali-paša ubijen „jer nije pristao na političke uslove nakon pobjede na Nokšiću“, dok Naksija Bašić Gjonbalaj osporava te navode, ističući da se historija Plava i Gusinja često pogrešno veže za novopazarski Sandžak i da je riječ o prostoru sa složenom administrativnom prošlošću u okviru Skadarskog sandžaka.
Gotovo svi učesnici rasprave, bez obzira na današnje nacionalno izjašnjavanje, saglasni su u jednom: Bitka na Nokšiću (1879/1880) bila je ključni historijski događaj u kojem su rame uz rame učestvovali muslimani različitog etničkog porijekla, braneći Plav i Gusinje od pripajanja Crnoj Gori nakon Berlinskog kongresa. U tom smislu, Ali-paša Gusinjski ostaje simbol zajedničkog otpora, a ne ekskluzivnog nacionalnog projekta.
Ono što ova polemika jasno pokazuje jeste da se historijske ličnosti 19. stoljeća ne mogu posmatrati kroz današnje nacionalne kategorije. U vrijeme Ali-paše, identitet se primarno gradio kroz vjeru, lokalnu pripadnost i odanost carstvu, dok su savremeni nacionalni identiteti oblikovani decenijama kasnije.
Ovakav pristup nije historiografija, već političko prisvajanje prošlosti. Ali-paša je bio dio osmanske elite u kojoj se identitet nije gradio na današnjim nacijama, branio je svoj kraj i interese lokalnog muslimanskog stanovništva, a ne bilo kakav nacionalni projekt. Posebno je problematično pojednostavljivanje i zamagljivanje okolnosti njegove smrti u Peći, gdje se među Bošnjacima sve otvorenije govori da je uklonjen jer nije pristajao na političku marginalizaciju i potiskivanje bošnjačkog faktora.
Zajednička borba u Bitci na Nokšiću, u kojoj su učestvovali muslimani različitog porijekla, ne daje pravo nikome da retroaktivno briše bošnjački identitet Ali-paše Gusinjanina. Zajednička borba ne znači zajedničko vlasništvo nad historijom, naročito ne jednostrano i bez dokaza.
Ali-paša Gusinjski ne treba tuđu etiketu da bi bio velik, ali je nedopustivo da se bošnjačka historija sistematski prazni i da se njene ključne ličnosti prepisuju drugima. To više nije rasprava o prošlosti, već otvoreni napad na historijsko pamćenje Bošnjaka – i o tome se više ne može šutjeti.
Za Sandžak Danas, Ali-paša Gusinjski ostaje ono što je bio i u svom vremenu – bošnjački paša iz Gusinje, vojskovođa i politička figura koja je branila Plav i Gusinje i ostavila dubok trag u historiji ovog kraja. Sve drugo – da li ga danas neko naziva Bošnjakom ili Albancem – više govori o nama danas, nego o njemu tada.