Rožajac Denis Murić otkrio zaboravljeni rukopis: Bošnjak iz Novog Pazara pisao historiju Bosne i Sandžaka još u 18. stoljeću

(Zbivanja i ratni pohodi u zemlji Bosni)

Autor rukopisa: Omer (Umar) Bosnevi — Bošnjak iz Novog Pazara
Pronalažač rukopisa: Denis Murić — istraživač iz Rožaja

Denis Murić — čovjek koji vraća zaboravljenu historiju Bošnjaka

Među rijetkim ljudima koji neumorno rade na vraćanju izgubljenih dijelova sandžačke i bošnjačke historije, jedno ime posljednjih godina posebno se izdvaja — Denis Murić iz Rožaja. Patriota bez rezerve, Murić je postao poznat kao istraživač i čuvar kulturno-historijskog nasljeđa Sandžaka i Bosne, čovjek koji iz arhiva, rukopisa i zaboravljenih stranica osmanske prošlosti izvlači neprocjenjiva svjedočanstva o bošnjačkom identitetu.

Njegovo posljednje otkriće – rukopis Omera (Umra) Bosnevi iz početka 18. stoljeća, naslovljen Ahvāl-i Gazavāt-ı Diyār-ı Bosna (“Zbivanja i ratni pohodi u zemlji Bosni”) – predstavlja jedno od najkapitalnijih otkrića o osmanskoj vojnoj i kulturnoj tradiciji Bosne i Sandžaka.
U tom djelu autor, koji jasno navodi da je rođen u Novom Pazaru i da sebe naziva Bosnevi (Bošnjak), opisuje vojne pohode, ličnosti i događaje koji su oblikovali identitet ovih prostora.

“Denis Murić nije samo pronalazač rukopisa – on je savremeni most između prošlosti i sadašnjosti, između Sandžaka i Bosne,” ističu mnogi istoričari.

Pored istraživačkog rada, Murić je i veliki lokalni patriota koji se dokazao na djelu.
U Rožajama je bio jedan od pokretača inicijative za uklanjanje divlje deponije pored rijeke Ibar, čime je pokazao da ljubav prema zavičaju nije samo u riječima, već i u konkretnim djelima.
Kao aktivista i zagovornik očuvanja bošnjačkog jezika, kulture i identiteta, Murić redovno javno istupa protiv zaborava i pasivnosti.

Njegov rad često je prepoznat u akademskim i medijskim krugovima kao autentičan primjer bosansko-sandžačkog idealizma — čovjeka koji u vremenu površnosti podsjeća na ono što se ne smije izgubiti: jezik, korijen i ponos.

Umar Bosnevi, bošnjački pisac iz početka 18. stoljeća, u svojim rukopisima navodi da je rođen u Novom Pazaru, i da sebe naziva Bosnevijem (što znači Bošnjak).
U jednom od predgovora zapisuje:

“Ovi zapisani događaji potječu iz izvještaja i popisa određenih izvora,
a sadržaj je preuzet od onih koji su iz Bosne i koji su bili prisutni u Novom Pazaru
te među tamošnjim uglednim ljudima i poznanicima.

Sabrao je i složio čovjek bošnjačkog porijekla,
rođen u Novom Pazaru — Omer-efendi, poznat po svojoj učenosti.”

Ovaj dragocjeni rukopis svjedoči o kulturnoj, vjerskoj i vojnoj ulozi Bosne i Sandžaka u doba Osmanskog carstva, kada su Novopazarci i Bosanci zajedno učestvovali u odbrani i širenju granica carstva.
Njegova djela se ubrajaju među tzv. gazavātnāme — hronike o junaštvu i svetim ratovima.

 Izvorni tekst i bosanski prijevod

• I tako vojska islama stiže pred tvrđavu Zrin i postavi tabor.
  Tvrđava bijaše sagrađena od kamena i pečene opeke,
  utvrđena jarkom ispunjenim vodom i opasana bedemima.
  Unutra su bili neprijateljski vojnici, plemići i zapovjednici.
  Tvrđava Zrin bila je poznata po svojoj snazi i neosvojivosti.
• Gazije je opkoliše,
  postaviše topove, puške i opsadne sprave.
  Danju i noću nebo je odjekivalo od topovskih hitaca.
  U srcima neprijatelja zavlada strah i panika.
• U to vrijeme bosanski beglerbeg Halil-paša Nuji-zade
  mudro i pažljivo rasporedi vojsku,
  i naredi da se oko tvrđave podignu rovovi i zakloni.
  Nekoliko dana i noći trajala je žestoka borba,
  dok topovska paljba nije srušila dio zida tvrđave.
  Tada paša naredi juriš,
  i gazije s tekbirom krenuše naprijed.
• Neprijatelj se uplaši i povuče u unutrašnji dio tvrđave,
  ali nakon duge borbe tvrđava bi osvojena.
  Mnogi neprijateljski vojnici pogiboše,
  neki biše zarobljeni, a neki pobjegoše.
• Kada vijest o pobjedi stiže u Istanbul,
  sultan posla Halil-paši počasno odijelo i darove.
  Gazije učiniše sedždu zahvalnosti,
  a tabor ispuniše radosni tekbiri i uzvici pobjede.
• U tvrđavi Zrin ostavljena je bosanska posada.
  Ovaj događaj zbio se u mjesecu redžebu, godine 1118. po hidžri
  (što odgovara 1706/1707. godini po zapadnom kalendaru).
• U ovom boju ljudi Bosne pokazali su veliku vjeru i hrabrost.
  Neka Allah bude zadovoljan njima,
  i neka njihove duše budu spokojne.

Otkrivanje rukopisa Omera Bosnevi zahvaljujući Denisu Muriću nije samo bibliografsko dostignuće, već kulturni i identitetski čin.
Time je, po ko zna koji put, Murić dokazao da Sandžak ima svoje čuvare, istraživače i svjedoke vremena, ljude koji razumiju da narod bez pisane tradicije polako nestaje iz istorije.

“Ako mi sami ne budemo pisali svoju historiju, drugi će je pisati – i to bez nas.”