Podgorica – Odluka predsjednika Crne Gore Jakova Milatovića da posthumno dodijeli najviše državno odlikovanje bivšem mitropolitu Srpske pravoslavne crkve Amfilohiju Radoviću izazvala je buru reakcija u javnosti. Za jedne – „čin pomirenja“, za druge – uvredu Crnogorcima i žrtvama ratova devedesetih.
Milatović je saopštio da je Amfilohije ostavio „neizbrisiv trag u duhovnom i društvenom životu Crne Gore“. No, za mnoge građane, upravo je taj trag obilježen govorom mržnje, podrškom zločincima i negiranjem crnogorskog identiteta.
Podsjetimo, mitropolit je Crnogorce nazivao „komunističkom kopiladi“, a tokom ratova u Bosni i Hrvatskoj otvoreno je podržavao srpske vojne i paravojne formacije, uključujući i osuđene ratne zločince poput Radovana Karadžića, Ratka Mladića i Željka Ražnatovića Arkana.
Posebno je ostala zapamćena 2015. godina, kada je Amfilohije u Beogradu odlikovao Vojislava Šešelja, presuđenog ratnog zločinca, ordenom zlatnog lika Svetog Petra Drugog Lovćenskog Tajnovidca.
Tom prilikom je izjavio da Šešeljevo „viteško djelo brani dušu i obraz srpskog naroda“. Šešelj mu je zahvalio riječima: „Ovo nije priznanje samo meni, već svim srpskim radikalima i četnicima.“
Ta scena danas poprima dodatno značenje – jer je upravo predsjednik jedne suverene i građanske Crne Gore odlučio da istog čovjeka posthumno nagradi najvišim državnim priznanjem.
Tokom devedesetih, mitropolit Amfilohije je, prema hroničarima, bio jedan od stubova srpskog nacionalnog projekta na prostoru Crne Gore. U manastiru na Cetinju primio je Arkana i njegove ljude, koji su „čuvajući svetinju“ prijetili tadašnjim crnogorskim autonomašima.
Njegov govor nad odrom majke Radovana Karadžića 2005. godine, dok se ovaj skrivao od Haga, bio je otvoreni izraz solidarnosti s haškim optuženicima.
Amfilohije se suprotstavljao crnogorskoj nezavisnosti, kritikovao priznanje Kosova i NATO integracije, a zapamćen je i po kletvama upućenim političkim neistomišljenicima, pa čak i po porukama protiv LGBT populacije, koje su međunarodne organizacije označile kao govor mržnje.
Dok dio konzervativne javnosti vidi odlikovanje kao „ispravljanje nepravde“ prema SPC-u, veliki broj građana i organizacija smatra da je riječ o duboko neprimjerenom potezu.
Opozicione partije i građanski aktivisti podsjećaju da Amfilohije nije simbol pomirenja, nego podsjetnik na najmračnije godine crnogorske i jugoslovenske istorije.
„Ovim činom, Milatović je poslao poruku da Crna Gora nagrađuje ljude koji su vrijeđali njene građane i podržavali ratne zločince,“ navodi se u reakciji više nevladinih organizacija.
Za analitičare, ovaj potez predsjednika Milatovića predstavlja jasan politički signal: pokušaj približavanja konzervativnim i crkvenim krugovima, u trenutku kad se vlast u Crnoj Gori lomi između građanskog i nacionalno-vjerskog modela.
Za druge, riječ je o provokaciji, koja otvara stare rane i vraća Crnu Goru na opasnu liniju podjela.