Skrnavljenje srednjovjekovne nekropole u selu Vrapče: Neprocjenjivo naslijeđe pred uništenjem
U selu Vrapče, opština Tutin, na samoj granici s Kosovom, vlasnici privatnog zemljišta buldožerima su uklonili kamene ploče i iskopali na desetine ljudskih kostiju sa srednjovjekovne nekropole, ekskluzivno saznaje SNEWS. O ovom događaju, koji je uznemirio lokalnu zajednicu, obaviještena je policija, a građani su pozvali novinare da izvijeste o ovom alarmantnom slučaju.
Na fotografijama dostavljenim redakciji vide se ljudski skeleti poredani uz drvo, dok su kamene ploče i fragmenti razbacani po cijelom lokalitetu. Prema tvrdnjama mještana, vjeruje se da se na ovom lokalitetu kriju vrijedni arheološki artefakti, a neki su sugerisali i prisustvo skrivenog blaga.
Arheolozi bez informacija, institucije u tišini
Istaknuti arheolog Mustafa Baltić izjavio je da nije bio obaviješten o ovom incidentu, ističući da bi za zaštitu ovog lokaliteta trebao biti nadležan Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo. Baltić je dodao da ovakvi događaji često prolaze bez adekvatne reakcije nadležnih institucija, čime se dodatno ugrožava kulturno naslijeđe regije.
Selo Vrapče: Riznica srednjovjekovnog naslijeđa
Prema naučnim radovima arheologa Dragice Premović Aleksić, selo Vrapče je dom najmanje dvije srednjovjekovne nekropole poznate kao “Grčko groblje.” Jedan od lokaliteta nalazi se na brdu Završ, gdje su pronađeni nadgrobni spomenici, uključujući i čuveni “nevestin sanduk.” Ovaj pravougaoni kameni blok, prema lokalnoj legendi, simbolizuje tragičan sukob svatova koji su na tom mjestu izginuli.
Premović Aleksić je još 2010. godine upozorila na neistraženost ovog lokaliteta, ističući da su mnogi spomenici uništeni tokom Drugog svjetskog rata, kada su korišteni za izgradnju kuća i puteva. Na nekim mjestima još uvijek su vidljive kamene ploče orijentisane u pravcu istok-zapad, što ukazuje na značaj ovog područja za arheološku zajednicu.
Simbol bosanske državnosti pred uništenjem
Stećci, prepoznatljivi simbol bosanske srednjovjekovne državnosti, predstavljaju neprocjenjivo naslijeđe ovog kraja. Lokaliteti u selu Vrapče, smješteni samo nekoliko kilometara od granice s Kosovom, mogu se smatrati jednim od najistočnijih tačaka prisustva stećaka. Međutim, nedostatak arheoloških istraživanja i adekvatne zaštite čini ih podložnim uništenju.
Skrnavljenje u ime profita
Nažalost, skrnavljenje srednjovjekovnih nekropola u Sandžaku nije rijetkost. Tragači za blagom i vlasnici zemljišta često kopaju pod izgovorom izgradnje objekata, pri čemu se uništavaju stećci i drugi arheološki artefakti. Ovaj incident u Vrapču još jednom naglašava potrebu za hitnom reakcijom nadležnih institucija kako bi se spriječilo dalje uništavanje.
Poziv na zaštitu i istraživanje
Lokalna zajednica i stručnjaci apeliraju na Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo i druge nadležne institucije da sprovedu hitna istraživanja i zaštite ove lokalitete. Ovo područje nije samo kulturno-istorijski značajno za Sandžak, već i za širu regiju.
Očuvanje stećaka i srednjovjekovnih nekropola u Vrapču nije samo odgovornost lokalnih vlasti, već i šire društvene zajednice. Svaki izgubljeni spomenik predstavlja nenadoknadiv gubitak za buduće generacije i istorijsku baštinu ovog kraja.