Septembar 1989. godine označio je ključnu prekretnicu za Jugoslaviju. Slovenački parlament usvaja amandmane koji su de facto predstavljali proglašenje nezavisnosti. Nekoliko mjeseci kasnije, Srbija je slijedila isti primjer, dajući sebi pravo da poništava savezne akte ukoliko su u suprotnosti s njenim interesima. Iako manje poznat, ovaj potez bio je dio šire strategije koju je predvodio Slobodan Milošević, a koja je kulminirala upadom u savezni monetarni sistem i početkom ekonomske “diferencijacije.”
Borisav Jović je kasnije priznao da je tada propuštena historijska prilika da se Slovenija zaustavi intervencijom JNA. Međutim, čak i da je ta intervencija sprovedena, malo je vjerovatno da bi spriječila putanju raspada SFRJ, jer je iza scene Milošević već aktivno tražio kontrolu nad finansijskim tokovima koji su potresali savezni budžet.
Diferencijacija u ekonomiji: Upad u Savezni fond i “Pšenična afera”
Milošević nije stao samo na političkoj dominaciji. Njegov sljedeći cilj bio je preuzimanje kontrole nad saveznim monetarnim fondom. Kako se Jugoslavija raspadala, iskoristio je priliku da u decembru 1990. sprovede pravnu pljačku saveznog budžeta, direktno prisvajajući milijarde dinara putem “tajnih zakona” koje je usvojila Skupština Srbije. Ovaj drzak napad na zajednički fond SFRJ omogućio je Miloševiću da obezbijedi ogromne sume novca za podršku srpskoj ekonomiji i svojoj političkoj eliti, dok su se ostale republike suočavale s ekonomskom krizom.
“Pšenična afera” dodatno je oslikala Miloševićevu manipulaciju klirinškim poslovima sa Sovjetskim Savezom. Kada je Ante Marković pokušao da reformiše sistem isplata, Milošević je odmah iskoristio veto na savezni budžet, pravdajući to nezadovoljavajućom agrarnom politikom. U stvarnosti, cilj je bio osigurati dinarsku isplatu izvoza, čime je Srbija direktno profitirala na račun ostalih republika.
Simboličke granice: Bojkot slovenačke robe
Sljedeći Miloševićev korak bio je simboličan, ali moćan – Srbija je pokrenula bojkot slovenačke robe kao odgovor na zabranu “Mitinga istine” u Ljubljani krajem 1989. godine. Iako bojkot nije ozbiljno naštetio slovenačkoj ekonomiji, jer međurepublička trgovina nije bila značajna, ovaj potez označio je početak Miloševićeve strategije povlačenja Srbije iz Jugoslavije, simbolički uvodeći granice između republika.
U januaru 1991. godine, održan je tajni sastanak između Milana Kučana i Slobodana Miloševića. Navodno je dogovoreno da Slovenci imaju pravo na otcjepljenje, dok je Milošević zadržao pravo na dominaciju Srbije nad preostalom Jugoslavijom. Ovaj dogovor, koji je uznemirio Franju Tuđmana, bio je još jedan dokaz Miloševićeve strategije “divide et impera” – razdvajanje republika radi osiguravanja apsolutne kontrole nad Srbima.
Kiparske operacije: Misteriozni putevi milijardi dolara
Kako su ratni sukobi postajali sve intenzivniji, Milošević je nastavio svoju kontrolu nad saveznim fondovima. Najmisterioznije operacije odigrale su se na Kipru, gdje su jugoslovenske devizne rezerve preusmjeravane u mješovite banke. Prema nekim procjenama, Milošević je preusmjerio milijarde dolara u inostrane banke prije nego što su uvedene međunarodne sankcije, osiguravajući da novac nestane s jugoslovenskih računa.
Dok je JNA 1991. godine pokušavala da uspostavi kontrolu, postalo je jasno da je Milošević već preuzeo upravljanje monetarnim tokovima Jugoslavije. Štampanje novca u Topčideru omogućilo mu je finansiranje ratnih operacija i jačanje političke moći, dok je Jugoslavija tonula u haos. Njegova direktna pljačka saveznog fonda i preusmjeravanje milijardi na Kipar ostali su do danas obavijeni velom misterije.
Novi nacionalni poredak: Posljedice pljačke
Miloševićeva politika pljačke saveznog monetarnog fonda nije bila samo ekonomski udarac za SFRJ, već je postala ključni faktor u eskalaciji ratnih sukoba. Njegova ekonomska diferencijacija stvorila je simboličke i stvarne granice između republika. Srbija je, kroz sistematsko osiromašenje ostatka Jugoslavije, izgradila svoju ekonomsku i političku moć na štetu drugih.
Dok su milioni građana trpjeli inflaciju i ekonomsku krizu, Milošević je nastavio svoj destruktivni put, ostavljajući Jugoslaviju u ruševinama. Njegove manipulacije deviznim rezervama i misterija milijardi dolara preusmjerenih na Kipar ostaju kao trajno podsjećanje na sistematsku pljačku jedne države u njenim posljednjim trenucima.
Nastavit će se…