NOVI PAZAR – Najnovija analiza budžeta lokalnih samouprava u Srbiji za 2024. godinu otkriva poražavajući podatak: Novi Pazar, grad sa više od 106.000 stanovnika, ima najmanji budžet po glavi stanovnika u zemlji. Procjene pokazuju da centralna vlast duguje građanima Novog Pazara preko 76 miliona eura kroz neravnomjernu raspodjelu sredstava.
Nesrazmjer u brojkama
Dok gradovi slične ili manje veličine raspolažu znatno većim budžetima, Novi Pazar ostaje na začelju. Budžet po stanovniku u ovom gradu iznosi svega 35.600 dinara, dok se u Čačku, Kruševcu, Valjevu ili Šapcu kreće između 86.000 i 100.000 dinara. Najveća razlika se vidi u poređenju s Novim Sadom, gdje budžet iznosi čak 148.600 dinara po stanovniku.
Uporedni pregled budžeta po stanovniku (2024):
-
Novi Sad: ~148.600 RSD
-
Kragujevac: ~100.000 RSD
-
Niš: ~95.800 RSD
-
Kruševac: ~95.600 RSD
-
Čačak: ~95.200 RSD
-
Šabac: ~86.300 RSD
-
Novi Pazar: ~35.600 RSD
Zašto je Novi Pazar zakinut?
Problem leži u modelu finansiranja lokalnih samouprava. Budžeti se formiraju iz dva izvora: sopstvenih prihoda i transfera iz državnog budžeta.
-
Sopstveni prihodi Novog Pazara su niski, jer grad nema razvijenu industrijsku bazu niti velike kompanije koje bi značajno doprinosile porezima.
-
Transferi države se, međutim, dodjeljuju prema visini tih istih prihoda. To znači da gradovi koji već imaju snažnu privredu dobijaju i veća sredstva iz Beograda, dok Novi Pazar, sa slabijom privredom i velikim potrebama, ostaje dvostruko zakinut.
Problem lokalne poreske discipline
Dodatni problem je i odnos samih građana i privrednika prema poreskim obavezama. Dok se u većini gradova Srbije, pa i u susjednoj Raškoj, za svaku kupovinu – bilo da se radi o kiosku, marketu ili ugostiteljskom objektu – dobija fiskalni račun, u Novom Pazaru to gotovo da nije praksa.
Krojači, pekari, mesari i brojni drugi zanatlije uglavnom posluju paušalno, prijavljuju minimalnu dobit ili čak rade potpuno „na crno“. Radnici su najčešće prijavljeni na minimalac, dok ostatak primaju na ruke. Pored toga, procjenjuje se da u gradu posluju stotine neregistrovanih zanatlija, bez ikakve kontrole ili evidentiranih poreza.
Ovakva praksa direktno smanjuje budžetske prihode i slabi mogućnosti grada da se izbori za veća sredstva. Drugim riječima – nepravda u raspodjeli državnih fondova dodatno je pojačana i unutrašnjim slabostima, odnosno nedovoljnom poreskom disciplinom i niskom sviješću o važnosti doprinosa lokalnoj zajednici.
Situaciju dodatno otežava činjenica da je Novi Pazar grad sa najmlađom i najbrže rastućom populacijom u Srbiji. To zahtijeva veća ulaganja u obrazovanje, vrtiće, škole i socijalne programe, ali bez podrške države i uz slabe lokalne prihode ta obaveza pada na ionako mali gradski budžet.
Neophodne promjene
Stručnjaci upozoravaju da trenutni model raspodjele sredstava ne prepoznaje specifične demografske i ekonomske izazove Sandžaka i Novog Pazara. Ako se ne uvedu sistemske promjene, građani će i dalje biti uskraćeni za osnovne usluge i investicije.
Potrebno je:
-
Revidirati formulu raspodjele državnih sredstava, tako da se uzmu u obzir stvarne potrebe gradova sa specifičnim izazovima.
-
Uvesti posebne programe državne podrške za ekonomski slabije regione.
-
Raditi na jačanju lokalne poreske discipline i stvaranju svijesti kod građana da fiskalni račun i plaćanje poreza nisu samo zakonska obaveza, već i ulaganje u bolju budućnost grada.
-
Privući privatne investicije koje bi povećale sopstvene prihode i otvorile nova radna mjesta.
Bez ovih koraka, tvrde lokalni zvaničnici, Novi Pazar će ostati grad mladih, ali i grad sa najmanje perspektive zbog nepravedne raspodjele državnog novca i slabe lokalne ekonomske odgovornosti.