Hadžimujovići iz Novog Pazara, prema sačuvanom porodičnom predanju, potomci su Hadži Mustafa-age Gračanice, poznatijeg kao Hadži Mujo, istaknutog vojskovođe Husein-kapetana Gradaščevića – Zmaja od Bosne.
Prema sačuvanom predanju među novopazarskim Bošnjacima, porodica Hadžimujović vodi porijeklo od Hadži Mustafa-age Gračanice, poznatijeg kao Hadži Mujo Gračanica, jednog od istaknutih vojskovođa Husein-kapetana Gradaščevića.Hadži Mustafa-aga Gračanica, u narodu poznat kao Hadži Mujo, bio je jedan od važnih zapovjednika bošnjačke ustaničke vojske tokom Pokreta za autonomiju Bosne, koji je predvodio Husein-kapetan Gradaščević, čuveni Zmaj od Bosne.
Najznačajniji dio Gradaščevićeve vojske činile su oružane formacije iz Gradačca i Gračanice. Uglavnom su to bili konjanici, uz manji broj pješaka, pripadnici stalne vojske i janjičari iz ova dva grada. Odredom iz Gračanice komandovao je Hadži Mustafa-aga, dok se na čelu gradačačkih jedinica nalazio Mehmed-aga.
Učestvovao u velikoj pobjedi kod Lipljana
Hadži Mujo Gračanica predvodio je gračanički odred i pratio Husein-kapetana sve do čuvene bitke kod Lipljana na Kosovu, održane 18. jula 1831. godine.U toj bici bošnjačka ustanička vojska nanijela je težak poraz sultanovim snagama, čime je Pokret za autonomiju Bosne dostigao jedan od svojih najvećih vojnih uspjeha.
Nakon što je novopazarski muteselim Ejup-paša Ferhatagić pobjegao iz Novog Pazara, Husein-kapetan je, vraćajući se s Kosova, na čelo ovog grada postavio svog provjerenog vojskovođu Hadži Muju Gračanicu.Prema historijskim zapisima, Hadži Mujo je u Novi Pazar stigao sa oko 500 bosanskih vojnika. U pojedinim izvorima navodi se i kao Hadži Mustafa-beg.
Husein-kapetan je Novi Pazar napustio 16. augusta 1831. godine, a Hadži Muji povjerio izuzetno važan zadatak – da organizuje odbranu ovog područja i spriječi prodor sultanove vojske prema najisturenijem dijelu Bosne, odnosno Novopazarskom sandžaku.
Hadži Mujo postao novopazarski muteselim
Situacija u Novom Pazaru i okolini postajala je sve složenija. Pristalice bosanskog pokreta očekivale su novu pomoć iz Bosne, a među stanovništvom se širila vijest da bi u ovaj kraj moglo stići čak 30.000 vojnika.Zbog očekivanog dolaska velike vojske, počelo je prikupljanje hrane od gradskog i seoskog stanovništva.
Politički i vojni odnosi mijenjali su se gotovo iz dana u dan. Udružene snage Novopazaraca i Bosanaca napale su u januaru 1832. godine rožajske Ganiće, koji su podržavali sultana, i privremeno ih protjerale.Ganići su nešto kasnije uzvratili napadom u Suhodolu, porazili protivničke snage i zaplijenili dva topa. Nakon toga se broj bosanskih vojnika u Novom Pazaru smanjio na približno 300.
U pokušaju da se spriječe novi sukobi, postignut je sporazum između Bosanaca i Novopazaraca, s jedne, i Ganića, s druge strane. Dogovoreno je da se kula Hasana Hota u Suhodolu poruši do temelja, kako više ne bi predstavljala izvor neprijateljstava i novih sukoba.
Sultanova vojska krenula prema Novom Pazaru
Kada je postalo jasno da se priprema velika ofanziva sultanove vojske, promijenio se i odnos kneza Miloša Obrenovića prema bošnjačkim ustanicima. Iako je nakon pobjede kod Lipljana pokazivao određenu naklonost prema njima, ponovo se približio osmanskoj Porti.
Istovremeno je Ejup-paša Ferhatagić, procjenjujući da je pobjeda sultanove vojske gotovo izvjesna, zatražio od Bosanaca da mu omoguće povratak na položaj novopazarskog muselima.Bosanci su bili spremni da razmotre njegov povratak, ali su se tome odlučno protivili Novopazarci.
Na Kosovu je prištinski Jašar-paša, sada kao pristalica sultana, vodio beskompromisnu borbu protiv preostalih protivnika centralne osmanske vlasti. Početkom marta 1832. godine organizovao je pohod na područje Šalje, čiji su stanovnici zatražili pomoć od Novopazaraca. Međutim, zbog teškog položaja u kojem su se nalazili, Novopazarci im nisu mogli pomoći.
Posljednja odbrana na Rogozni
U proljeće 1832. godine počele su pristizati vijesti da će nizamska, odnosno regularna sultanova vojska, uskoro krenuti prema Novom Pazaru.Jašar-paša se u aprilu nalazio u Banjskoj, na putu prema gradu. Branitelji Novog Pazara utvrdili su se na Rogozni, kod Osman-pašinog hana, pripremajući se za odlučujući sukob.
Prema Novom Pazaru krenuo je i leskovački paša sa približno 4.000 vojnika. Njegove snage stigle su preko Jošanice do sela Kožetin, gdje su podigle logor.Branitelji predvođeni Hadži Mujom Gračanicom pružili su snažan otpor, ali je sultanova vojska poslije teških borbi uspjela zauzeti Novi Pazar.O posljednjim danima Hadži Muje postoje različita tumačenja.
Prema jednoj verziji, osmanska vojska zarobila ga je sredinom aprila 1832. godine, nakon pada Novog Pazara, zajedno sa još 135 Bošnjaka. Zarobljenici su potom upućeni prema Istanbulu.Navodi se da su na odredište stigla 124 zarobljenika, dok su ostali tokom puta pobjegli ili preminuli.
Zarobljen nakon odbrane Prijepolja
Prema drugoj verziji događaja, Hadži Mujo se nakon pada Novog Pazara povukao prema Prijepolju, gdje je pokušao organizovati posljednji otpor sultanovoj vojsci.Navodno je sa grupom Novopazaraca i Prijepoljaca pružao otpor iz jedne kule, ali je poslije teške borbe zarobljen i nakon izvjesnog vremena pogubljen.
Sačuvani su i zapisi o izjavama koje je Hadži Mustafa-beg, kako se također navodi u izvorima, više puta davao pod prisilom.Iako postoje razlike u opisima njegovog zarobljavanja i posljednjih dana, većina autora saglasna je da je Hadži Mujo Gračanica ubijen tokom 1832. godine.
Historičar Galib Šljivo naziva ga Hadži Mujagom i navodi da je „bivši novopazarski, a tada prijepoljski muteselim“ zarobljen od sultanove vojske. Ahmed S. Aličić ga, opisujući događaje kod Prijepolja, poistovjećuje sa Hadži Mustafa-begom Prijepoljcem, jednim od istaknutijih vođa pokreta i članom Bosanskog divana. Na toj dužnosti obavljao je poslove timardefterdara, odnosno upravnika prihoda spahija, u vrijeme kada je Husein-kapetan Gradaščević proglašen valijom Bosne.
Kako je nastalo prezime Hadžimujović?
Među novopazarskim Bošnjacima sačuvano je predanje da se Hadži Mujo Gračanica, nakon što je postavljen za muselima Novog Pazara, u ovom gradu oženio.U tom braku, prema porodičnom predanju, dobio je sina, čiji su potomci kasnije uzeli prezime Hadžimujović – po svom pretku Hadži Muji.
Dio porodice se tokom vremena iselio u Tursku, dok su se u Novom Pazaru do prije nekoliko decenija još mogle pronaći dvije ili tri porodice koje su nosile ovo prezime.Ipak, nisu svi Hadžimujovići istog porijekla. Prema dostupnim podacima, postoje i Hadžimujovići koji pripadaju Hoćanima, odnosno Hotima, a ovo prezime nose najmanje pet generacija.
Priča o Hadži Muji Gračanici i novopazarskim Hadžimujovićima tako predstavlja spoj historijskih izvora i porodičnog predanja, čuvajući uspomenu na vrijeme Pokreta za autonomiju Bosne i velike borbe koju su Bošnjaci vodili pod komandom Zmaja od Bosne.
Prema historijskom osvrtu Esada Rahića.