Emina Spahić, jedno od prepoznatljivih lica studentskog pokreta u Novom Pazaru, izjavila je da se nada da bi Vidovdan mogao dobiti novu simboliku i postati dan pobjede i slobode, izazvavši ozbiljne polemike u Sandžaku.
Autor Suad K Zoranić
Studentski pokret u Novom Pazaru izrastao je kao dio šire pobune mladih protiv nepravde, neodgovornosti institucija i političkog sistema koji godinama zanemaruje glas građana. Međutim, njegova posebna vrijednost bila je upravo u tome što je iz Sandžaka u zajedničku borbu unosio vlastito iskustvo, bošnjački identitet i historijsko pamćenje jednog naroda.
Zbog toga je izjava Emine Spahić, jednog od prepoznatljivijih lica studentskog pokreta na Državnom univerzitetu u Novom Pazaru, izazvala ozbiljne nedoumice. Gostujući 22. juna 2025. godine u emisiji „Utisak nedelje“ kod Olje Bećković (video možete pogledati ispod teksta), uoči studentskog protesta zakazanog za 28. juni, Spahić je kazala:
„Većina pazaraca zapravo ne obelažava Vidovdan jer tu su muslimani većinom, ali ipak mi se nadamo da ćemo od sada Vidovdan umjesto kao pravoslavni praznik, mi možemo da ga obelažavamo i kao dan možda neke pobjede i dan slobode. I zaista se nadamo da će nam to ući u neku praksu..“
Televizija Nova prenijela je da je Spahić govorila o mogućnosti da Vidovdan za građane Novog Pazara dobije „novu simboliku“, povezanu sa studentskom borbom i očekivanom političkom pobjedom. Na prvi pogled, neko bi ovakvu izjavu mogao predstaviti kao pokušaj povezivanja studenata različitih nacionalnosti i vjera. Ipak, u Novom Pazaru i Sandžaku ona ne može biti posmatrana izvan historijskog, vjerskog i političkog značenja Vidovdana.
Zajedništvo ne podrazumijeva odricanje od identiteta
Bošnjaci Sandžaka stoljećima su čuvali svoju vjeru, kulturu, bosanski jezik i historijsko pamćenje. Upravo zahvaljujući tome oduprli su se različitim pokušajima asimilacije i opstali kao politički i nacionalno svjestan narod. Zajednička borba sa studentima iz Beograda, Novog Sada, Niša ili drugih gradova ne bi smjela značiti da studenti iz Novog Pazara moraju preuzeti većinske nacionalne i vjerske simbole kao svoje. Solidarnost ne zahtijeva istovjetnost.
Bošnjački student može podržavati borbu za slobodne institucije, pravdu i demokratske izbore, a da pritom ostane vjeran vlastitom identitetu. Može poštovati tuđe praznike, ali ne mora ih proglašavati vlastitim danima pobjede. Upravo tu nastaje ključno pitanje: da li studentski pokret iz Novog Pazara, želeći da bude prihvaćen u ostatku Srbije, postepeno gubi prepoznatljivu bošnjačku posebnost?
Asimilacija ne počinje uvijek zabranom jezika, imena ili vjere. Ponekad počinje onda kada manjinska zajednica, bez ozbiljne javne rasprave, prihvati simbole većinskog naroda kao univerzalne i zajedničke, dok njeni vlastiti datumi, stradanja i historijske poruke ostaju na margini.
Vidovdan nije politički neutralan datum
Vidovdan je pravoslavni vjerski praznik i jedan od centralnih datuma srpskog nacionalnog narativa, posebno povezan sa Kosovskom bitkom iz 1389. godine. Njegova savremena politička simbolika dodatno je obilježena 28. juna 1989. godine, kada je Slobodan Milošević na Gazimestanu održao govor povodom 600 godina Kosovske bitke. U govoru je govorio i o budućim „bitkama“, uz napomenu da se ne može isključiti mogućnost da one budu oružane.
Taj govor ne može se pojednostavljeno proglasiti jedinim uzrokom ratova koji su uslijedili, jer je raspad Jugoslavije imao brojne političke, ekonomske i nacionalne uzroke. Ipak, Gazimestan je ostao jedan od najsnažnijih simbola nacionalističke mobilizacije koja je prethodila ratovima devedesetih. Radio Slobodna Evropa opisao ga je kao događaj koji se široko smatra jednom od ključnih iskri jugoslavenskih sukoba. Za Bošnjake, koji su tokom devedesetih preživjeli progone, masovne zločine i genocid u Srebrenici, takva simbolika ne može biti zanemarena niti preko noći preimenovana u zajednički „dan slobode“.
Dodatna pitanja zbog porodičnog i političkog okruženja
Pojedini mediji navode da je Emina Spahić kćerka Amele Spahić, dugogodišnje funkcionerke SDA Sandžaka. Tu porodičnu vezu nismo pronašli u nezavisnoj zvaničnoj evidenciji, zbog čega je treba tretirati kao medijski navod, a ne kao nesporno utvrđenu činjenicu.
Zvanična evidencija Skupštine grada Novog Pazara, međutim, potvrđuje da je Amela Spahić odbornica izabrana sa liste „SDA Sandžaka – dr. Sulejman Ugljanin“. SDA Sandžaka je u februaru 2026. saopštila da je Amela Spahić izabrana i za predsjednicu Statutarne komisije stranke. Ukoliko je navedena porodična veza tačna, javnost ima pravo postaviti pitanje kako se u politički i nacionalno osviještenom familijarnom okruženju, porodica koja decenijama govori o očuvanju bošnjačkog identiteta, razvila ideja da Vidovdan treba postati praznik ili dan pobjede i za većinski muslimanski Novi Pazar. Ipak, politički stav punoljetne osobe pripada isključivo toj osobi. Roditelji ne mogu biti proglašavani odgovornim za izjave svoje djece, niti djeca smiju biti osuđivana samo zbog stranačke pripadnosti roditelja. Tema za javnu raspravu mora biti izgovoreni politički stav, a ne privatni porodični odnosi.
Sandžaku ne treba nova vrsta poslušnosti
Studentski pokret u Novom Pazaru ne bi trebalo da bude ni produžena ruka lokalnih stranaka, niti folklorni dodatak studentskim kolonama iz ostatka Srbije. Njegova snaga treba da bude u tome što istovremeno može zahtijevati pravdu za sve građane Srbije i čuvati poseban glas Sandžaka. Borba protiv jednog oblika političke dominacije nema smisla ukoliko se završava prihvatanjem druge vrste kulturne dominacije.
Niko studentima iz Novog Pazara ne osporava pravo da učestvuju na protestu održanom na Vidovdan. Problem nastaje kada se od učešća prelazi ka ideji da taj datum treba postati dio bošnjačke prakse i kolektivnog osjećaja pobjede. Bošnjaci mogu poštovati Vidovdan kao praznik svojih pravoslavnih komšija. Međutim, poštovanje ne znači prisvajanje, baš kao što zajednički život ne znači brisanje razlika.
Ukoliko studentski pokret izgubi sposobnost da govori iz vlastitog sandžačkog i bošnjačkog iskustva, izgubit će ono što ga je činilo posebnim. Tada više neće predstavljati autentični glas mladih iz Novog Pazara, već samo lokalnu verziju političkog pokreta čiji se simboli i poruke određuju negdje drugo. Sandžaku ne treba omladina koja će jednu poslušnost zamijeniti drugom. Potrebna mu je obrazovana, slobodna i hrabra generacija koja će se boriti zajedno sa drugima, ali koja neće zaboraviti ko je, odakle dolazi i kakvu historiju nosi. Skandaloznu izjavu pogledajte ispod teksta.
