- Pešter – visoravan gdje jagnje raste na čistom zraku, vodi i ljekovitom bilju
Pešterska visoravan često se opisuje kao „Srpski Tibet“ zbog svoje surove klime i velike nadmorske visine. Kada se govori o rekordnim minusima, nazivaju je i „Balkanskim Sibirom“. Ipak, od kasnog proljeća do rane jeseni, Pešter pokazuje drugo lice – prostrane pašnjake, stada na slobodnoj ispaši, izvore čiste vode i tradiciju stočarstva koja se prenosi generacijama. Upravo zbog toga Pešter se sve češće poredi sa velikim stočarskim krajevima Evrope. Ono što je u Andaluziji merino ovca, to je na Pešteri sjenička pramenka – otporna, izdržljiva i prilagođena oštroj klimi, ali izuzetno cijenjena zbog mlijeka i mesa.
Mještani Pešteri tvrde da tajna pešterske jagnjetine nije samo u rasi, već u načinu uzgoja. Jagnjad se hrane na slobodnoj ispaši, piju čistu vodu i pasu travu, vlasulju, tipac, majčinu dušicu, maslačak i drugo ljekovito bilje.
„Ovo je naše sjeničko, peštersko jagnje. To je vrh mesa. Nije zatvoreno, nije na koncentratima, već na slobodnoj paši. Zbog toga su i sir i meso posebnog kvaliteta“, govori jedan od stočara.
Za pastire sa Pešteri, priča o jagnjetini nije samo gastronomska, već i životna. Mnogi su otišli u inostranstvo, sela se prazne, a stočarstvo ostaje na leđima onih koji nisu odustali od zemlje i stada.
„U sedamdeset, osamdeset kuća jedino ja držim oko stotinu ovaca. Sve je otišlo za Njemačku. Moj sin ima dvadeset godina i hoće u inostranstvo. Ne mogu mu reći da ne ide“, kaže jedan domaćin.
Ipak, oni koji ostaju tvrde da se od poštenog rada može živjeti. Kažu da ovca traži brigu, ali i vraća trud – kroz jagnje, sir i subvencije. Pešterska jagnjetina svoju punu vrijednost dobija tek kada dođe do starih pekara i majstora koji znaju kako se meso sprema. U Sjenici i Dugoj Poljani jagnje se soli uveče, peći se lože u ranim jutarnjim satima, a pečenje traje satima, na tihoj i pažljivo kontrolisanoj vatri.
„Jagnje nije pečurka da se spremi na brzinu. Mora da sazri, da bude puno, da ima prirodnu masnoću i da se polako ispeče“, objašnjava jedan od pešterskih ugostitelja.
Posebno se cijene stare peći od čerpića, u kojima se pečenje priprema na tradicionalan način. U Dugoj Poljani jedna takva pekara, prema riječima domaćina, stara je više od jednog vijeka.
„Ovo je naše peštersko jagnje, naš dar prirode“, kaže ugostitelj koji već decenijama priprema pečenje za goste iz cijelog regiona.
Ugostitelji ističu da dobra jagnjetina traži dobru ishranu, zdravu vodu, čiste pašnjake i iskustvo majstora. Najbolje jagnje, kažu, dolazi kada dostigne pravu težinu, oko 35 do 40 kilograma žive mjere, kada meso sazri i dobije prirodnu masnoću. Uz peštersko pečenje, najčešće se služi ono što najbolje pripada tom kraju – sjenički sir. Domaćini kažu da sir od istih ovaca daje posebnu punoću ukusu jagnjetine.
Pešter, međutim, nije samo hrana. To je prostor oštre klime, velikih pašnjaka, maglovitih jutara, sela sa izvorima, starih običaja i ljudi koji još čuvaju ono što je u mnogim krajevima gotovo nestalo. Pešterska visoravan danas ima i turistički potencijal. Sela poput Caričine, poznata po brojnim izvorima vode i izvoru Uvca, sve više privlače pažnju. Tu se razvija i ruralni turizam, uz farme konja, prirodne ljepote i autentičnu gastronomiju.
Ipak, najveće bogatstvo Pešteri ostaje ono najjednostavnije: stado na slobodnoj ispaši, čista voda, trava puna ljekovitog bilja i domaćin koji zna porijeklo svakog jagnjeta. Zato Pešterci nemaju dilemu kada govore o svojoj jagnjetini. Za njih je ona najbolja, jer znaju svaki njen korak – od prvog izlaska na pašnjak do trenutka kada postane dio trpeze po kojoj je ovaj kraj nadaleko poznat. Pogledajte tv prilog ispod teksta.